zondag, januari 20, 2008

Last Tango (door Ingrid)

Gisteravond bekeek ik opnieuw Last Tango In Paris (1972), de film die bekend werd door de onconventionele seksscènes tussen oude rot Marlon Brando (destijds bijna 50) in één van zijn beste rollen, en een aandoenlijk jonge Maria Schneider (tijdens de opnamen 19). De quote “Get the butter” die een sodomiescène inluidt, is beroemd geworden.

Als je verder kijkt, zie je een goed gelukte weergave van een bekend thema: het onvermogen elkaar werkelijk te kennen, de onmogelijkheid van communicatie. Meteen in het begin van de film is het al raak: de personages, die elkaar toevallig ontmoeten bij de bezichtiging van een appartement, hangen ieder in een andere kamer met elkaar aan de telefoon. Ze zeggen niets.

Communicatie is onmogelijk. Meer dan wederzijdse afhankelijkheid zit er volgens regisseur Bertolucci (die voor deze film ook het verhaal bedacht) niet in.

De begintitels van Last Tango gaan vergezeld van twee werken van de schilder Francis Bacon. Deze schilder stond bekend om zijn expressie van wanhoop en agressie in verwrongen hompen mensenlichaam. Dit resoneert met het personage Paul (Brando) die de zelfmoord van zijn vrouw verwerkt. We zien hem, en in mindere mate Jeanne (Schneider), gefileerd worden tot hun donkerste, diepste binnenkant buiten zit. Dit gebeurt overigens alleen voor de kijker. De hoofdpersonages kennen misschien alle duistere hoekjes van elkaars lichaam, maar (tot het slot) niet eens elkaars naam.

Niet dat het helpt elkaars naam te kennen, trouwens. In een tweede lijn van het plot probeert jeugdvriend Tom, een wat aanstellerige jonge filmer, een portret te maken van Jeanne. Opmerkelijk is dat elke keer als er iets plaatsvindt dat werkelijk het filmen waard is, hij zijn crew wegstuurt, of de camera uitzet.

Sterk in Last Tango is het kleurgebruik. Oranje (een echte Bacon-kleur) overheerst, later indigoblauw. Dezelfde kleuren vielen me een paar weken geleden op in een andere film: The Sheltering Sky (1990). Bertolucci verfilmde hiervoor het boek van Paul Bowles. Debra Winger en John Malkovich zijn gewaagd aan elkaar in de hoofdrollen van Kit en Port Moresby, een koppel dat -met een vriend- op reis gaat naar Noord-Afrika.

Het overweldigende woestijnlandschap in The Sheltering Sky is, net als het werk van Bacon in Last Tango, de visuele tegenhanger van de ontwikkeling die de personages doormaken. Het thema van deze film is vrijwel hetzelfde, al treffen we nu een koppel dat al een tijdje getrouwd is. Zelfs de tweede man die verliefd is op het vrouwelijke hoofdpersonage ontbreekt niet. Ook hier bungelt hij er maar een beetje bij.

Het melancholieke thema van de muziek wordt in eindeloos veel variaties herhaald, zowel in Last Tango als in The Sheltering Sky. Sakamoto’s Sheltering Sky-thema klinkt groter, bombastischer, maar de strijkers moeten dan ook concurreren met de wijdhoek gefilmde landschappen van de Sahara. Gato Barbieri laat zijn saxofoon in Last Tango vooral intiem klinken, tot de finale waarin de tango losbarst. Dan vliegt hij scheurend uit de bocht, net als de dronken personages.

Ik herinner me dat ik in 1990, toen ik The Sheltering Sky voor het eerst zag, het slotnummer niet begreep. Een vrolijk, huppelend wijsje van Charles Trenet: Je chante. De trieste tekst over een eenzame, zwervende geest las ik pas later.

Hiermee kom ik bij de laatste overeenkomst tussen beide films. Zonder dat ik al teveel wil verklappen, veroorzaakt de dood van het ene personage een bevrijding van het andere. Of die vrijheid een verworvenheid is, is nog maar de vraag. In The Sheltering Sky gebeurt dit op driekwart van de film, waardoor het gegeven meer uitgewerkt kan worden. Voor het eerst ervoer ik de keus voor Je chante niet als een stijlbreuk, maar als een weergave van de dubbele gevoelens van het overlevende personage, dat eindelijk alleen durft te zijn.

Van beide films een clip. Van de scène uit Last Tango wordt gezegd dat Brando over zijn eigen jeugd vertelt. Hij hield ervan om te improviseren op de set, waarschijnlijk ook omdat hij (vanwege leesblindheid) moeite had met zijn teksten leren.


8 opmerkingen:

Ingrid zei

Op de een of andere manier lukt het mij niet om de onderaan de tekst geplaatste links zichtbaar te maken.

Jullie kunnen de clips bekijken door deze links te knippen en te plakken in je browser (druk op enter):

http://www.youtube.com/watch?v=nFsFMlgLFsQ

http://www.youtube.com/watch?v=RNlfJMAdMgU

coen zei

Heb het even aangepast (je moet de embedded links gebruiken)

Ingrid zei

Hé, dank je. Ik dacht dat ik dat gedaan had, want ik zag onderaan de tekst ook de links staan. Dus wat er nu fout ging?

Ingrid zei

Voor wie niet zo thuis is in Turks, is er ook nog een Italiaanse versie van de Sheltering Sky clip te vinden op Youtube... ;-)

coen zei

Jij had de gewone links erin gezet, die heb ik vervangen.

chantal zei

Ingrid, je stort je zo gretig in het door Jan Pauls afwezigheid ontstane gat dat ik me afvraag waarom je niet zélf een weblog begint. Volgens mij heb jij meer dan genoeg te vertellen om dagelijks een interessante webcolumn te produceren. Ik zou graag meer lezen over jou en je lief, de boeken, films en muziek die je de moeite waard vindt, je edelsmeden, je gedachten over bepaalde actuele onderwerpen. Je schrijft, vind ik, erg goed, maar ik weet – sorry – niet of je een collega van Jan Paul bent. In ieder geval lees ik je stukken met heel veel plezier en ik hoop dat je deze week blijft schrijven en dat je je eigen weblog begint. hartelijke groeten

Ingrid zei

Dank voor het compliment, Chantal! (ben jij al net zo'n nachtbraker als die ene dichter uit Groningen...?)

Eigenlijk ben ik nog niet tevreden over dit stuk, maar ik weet dat ik, als ik niet uitkijk, nog twee uur eraan kan gaan pielen. De moeder van een vriendin (ook zo'n perfectionist) zei me onlangs: "Optimaal is ook goed genoeg." ...

Dat perfectionisme is ook meteen een beetje de reden dat ik nog geen eigen weblog ben begonnen. Als kind werd dagboek schrijven al een obsessie (waar ik acuut mee stopte toen ik het met leven te druk kreeg - en helaas dus op het moment dat er echt wat te melden viel), en bloggen staat ook hoog op mijn potentiële dwangneurosen lijstje.

Aan de andere kant vind ik bloggen enorm leuk en stimuleert het mijn schrijven ook. Vooral omdat het op een blog niet allemaal perfect hoeft, je meteen commentaar krijgt en je ei kwijt kunt over dingen die je mooi vindt. Dus wie weet, ooit?
Voor nu vind ik het gastbloggen erg leuk om te doen!

Een 'officiële' collega van Jan Paul ben ik (nog?) niet, maar daar wordt aan gewerkt. ;-)
Mijn schrijfgeschiedenis:
Ik heb over kunst en cultuur geschreven voor tijdschriften, nadat ik afstudeerde in theater- film en televisiewetenschap. En ik kreeg les van Jan Pauls lief in schrijven voor kinderen.

Ingrid zei

@Coen: ik had de links ingevoegd m.b.v. de 'knop' toevoegen link (bovenaan, in dat rijtje met keuze voor vetgedrukt, cursief, plaatje invoegen etc.). Hoe doe jij het?
Morgen wil ik weer een filmpje plaatsen, dus dan wil ik wel dat het lukt natuurlijk.
Anders hoop ik maar dat je weer zo attent even meekijkt!