zaterdag, december 01, 2007

Waar komt het qwerty-toetsenbord vandaan?

De qwerty-volgorde op ons toetsenbord is uitgevonden door de Amerikaan Christopher Sholes. De reden voor deze vondst is een nog veel belangrijkere uitvinding die hij deed: hij bedacht ook de typmachine. Bij zijn eerste versies van die typmachine had hij alle letters keurig op alfabetische volgorde staan. Maar dat bleek onhandig, omdat de staafjes waaraan de letters vast zaten telkens aan elkaar bleven haken. De letters die vaak gebruikt werden zaten te dicht bij elkaar. Daarom bedacht hij, gebaseerd op de meest gebruikte lettercombinaties in het Engels, de qwerty-volgorde.

Later, toen de typmachines beter werden, rees de vraag of er geen efficiëntere indeling mogelijk was. Ene meneer Dvorak ging op onderzoek uit en bedacht een alternatief (zie boven). Volgens Dvorak was deze indeling veel sneller. Tijdens de Tweede Wereldoorlog had de Amerikaanse marine wel oren naar dit nieuwe toetsenbord. Als de geallieerde typistes iets sneller waren dan de Duitse, dan kon dat toch misschien een voordeel betekenen in een oorlog waarin soms elke seconde telde.

Ze voerden een onderzoek uit. Veertien mariniers zonder typervaring kregen typles op een Dvorak-machine en achttien kregen er les op een qwerty-machine. Daarna werd hun typsnelheid geklokt. En wat bleek? De Dvoraktypers waren iets sneller. Het enige probleem was dat de oorlog voorbij was voordat de machines vervangen konden worden. Bovendien kwamen er andere mensen aan het roer van de marine te staan. De nieuwe baas las de onderzoekgegevens en haalde zijn schouders op. Ten eerste was het verschil te klein. Ten tweede bleek dat het onderzoek uitgevoerd was door... Dvorak zelf. En dus onbetrouwbaar.

Zo bleef alles bij het oude. Er zijn later nog wel experimenten uitgevoerd. Daaruit bleek dat Dvorak niet of nauwelijks sneller was. Overigens is het wereldrecord sneltypen wél op een Dvoraktoetsenbord getypt. De Dvorak-toetsenborden zijn ook gewoon verkrijgbaar. Sommige mensen zweren erbij.

12 opmerkingen:

Jan Paul zei

En waar ga ik volgend weekend over schrijven? Jullie mogen het zeggen.

Edward zei

Over prijzen. Maar dan alternatieve prijzen, bijvoorbeeld voor de beste laddermaker of zo, of de Europese kampioenschappen baggeren. Zeg maar: de griffels, maar dan anders.

Jan Paul zei

Leuk onderwerp! Gaan we doen.

Jeska zei

Wat een ontzettend leuk verhaal, Jan Paul! Dank voor het uitzoeken.

ted zei

In Duitsland hebben ze een iets afwijkend toetsenbord, namelijk qwertz. De z en de y zijn van plaats verwisseld omdat in het Duits, zo heb ik me laten vertellen, de z wel veel gebruikt wordt en de y niet.

Jan Paul zei

Wij zijn een van de weinige landen zónder aangepast toetsenbord. Overal waar ze rare leestekens gebruiken, zoals in Scandinavië en Oost-Europa of in landen waar ze veel accenten gebruiken zoals in Frankrijk hebben ze een ander toetsenbord.

eva zei

dag jan paul, is er een reden dat de azerty-variant hier onbesproken blijft? voor de belgische lezers van je blog? ik zou het natuurlijk ook gewoon kunnen googlen, maar jij hebt er vast meer over te vertellen dan wikipedia...

Jan Paul zei

Eva, ik had de azerty-variant niet opgenomen omdat het een van de vele varianten is. En ik dacht dat men in Vlaanderen gewoon een qwerty-toetsenbord gebruikte. Niet dus. Dom.

Azerty in België stamt nog uit de tijd dat de Walen het vooral voor het zeggen hadden. Zij kozen voor de azerty-variant omdat die extra ruimte biedt voor de meest gebruikte accentletters.

Maar waarom dan niet gewoon een qwerty toetsenbord met extra accentletters? Geen idee. Ik heb me suf gegoogeld, maar geen antwoord gevonden.

Wel heb ik ontdekt dat de Franse azerty weer nét iets anders is dan de Belgische. En dat Franstalige Canadezen hun accentletters gewoon met twee toetsen samenstellen op een qwerty-toetsenbord.

Ingrid zei

Leuk stuk! Zeer bedankt voor het Azerty-supplement.

Ik hqd een oom die in Wqqsmunster woonde. Dat wqs leuk typen op wijn typemqchine.

P.S. De geboden suggesties voor je weekendstukken vond ik tot nu toe zo leuk, dat ik er zelf nog geen kon bedenken. Maar dat komt nog, als het mag...

Jan Paul zei

Er komen nog genoeg weekenden, Ingrid!

bibi zei

Truffels. Ik hoorde dat er iemand 2 ton had geboden voor een flinke knaap van een truffel. Waarom zijn die dingen zo duur? En zijn ze het waard? Daarover zou ik graag lezen.

eva zei

dankjewel, jan paul!
en inderdaad ingrid, zo ziet het eruit als ik in het buitenland aan het mailen sla.
ik was me tot voor een paar jaar er trouwens helemaal niet bewust van dat azerty-klavieren het Belgische equivalent zijn van ondingen als cups, ounces en linksrijden.