vrijdag, november 16, 2007

Jacobus Kervel over der Alte Fritz


Dit is het graf van Frederik de Grote van Pruisen. Dat zou je ook gezien hebben zonder dat zijn naam er op stond. Want bewonderaars van ´Der Alte Fritz´ leggen regelmatig een aardappel op zijn graf. Dat zit zo.

De 17e en 18e eeuw waren roerige tijden, vol oorlogen in Europa. En waar oorlog is, daar is ook hongersnood. Granen waren niet te verbouwen. Oogsten mislukten en de grote leiders zochten naarstig naar een ander eetbaar gewas. De kenners wisten dat dat er zo´n gewas bestond. De aardappel. Maar onder de gewone bevolking bestond een enorme weerstand tegen de knol. Er zijn duizenden Russische boeren gestorven omdat ze weigerden aardappels te proeven. Nu sterven er overigens jaarlijks evenveel Russen door de aardappel. Of liever gezegd, door de wodka die ze er van stoken.

Zelfs in de weeshuizen deden ze heel stiekem wat stukken aardappel door de soep om hem te vullen. Niemand mocht het weten, anders zou er een enorm schandaal losbarsten.

Fritz wilde daar niets van weten. Hij gaf het bevel om enorme velden met aardappelen te verbouwen. Het Kartoffelbefehl. Maar de boeren weigerden. Het gezegde ´Was der Bauer nicht kennt, frisst er nicht´ stamt uit het Pruisen van deze tijd. Fritz stuurde soldaten naar de velden om er op toe te zien dat de boeren het bevel toch opvolgden. En zo volgde er in de zomer van 1755 een prachtige oogst van aardappelen. Maar geen hond die ze wilde eten.

Volgens het verhaal heeft Frederik toen honderden boeren en soldaten bijeengeroepen om toe te kijken hoe hij zelf een bord vol met dampende piepers verorberde. Kokhalzend en vol walging keek het publiek toe. Maar Frederik at smakelijk door. En bleef leven. Zo meldden de eerste durfals zich aan om ook een aardappel te proeven. En uiteindelijk werd Pruisen gered van de hongersnood. Het Pruisische leger sterkte aan en won veldslag op veldslag.

Later, bij zijn overwinning op Pruisen, eiste Napoleon dat ze het graf van Frederik de Grote zouden bezoeken. Napoleon knielde voor het graf en zei: ´Als hij nog geleefd had, dan hadden wij hier niet gestaan.´ En misschien dat de kleine man uit bewondering ook een aardappel op het graf van de Kartoffelkönig heeft gelegd.

Dat graf ziet er wat armetierig uit, voor zo´n grote koning. Maar dat wilde Frederik zelf. Het liefst wilde hij tussen zijn honden begraven worden. Toch kreeg hij na zijn dood een schitterend praalgraaf. Pas veel later hebben ze hem uit respect het graf gegeven dat hij wilde.

5 opmerkingen:

ted zei

Moet dat gezegde niet luiden: ´Was der Bauer nicht kennt, Fritzt er nicht´?

Ik neem aan dat die Russen geen aardappels wilden eten omdat de aardappelplant giftig is; de plánt is toch giftig? En als aardappels groene plekken krijgen kun je die delen toch ook maar beter niet eten?

bibi zei

Een man naar mijn hart. Dat van die aardappels zowel als dat van dat graf natuurlijk.

Ingrid zei

Bibi, hoera! Je bent er nog!
Ik heb je Canna-stukjes gemist. Ben je nog aan de andere kant van de aardbol?

Jeska zei

Dat heb ik ook geleerd, Ted. De aardappel behoort tot de familie van de nachtschade. De groene delen van de aardappel zijn giftig Als een aardappel een groenige kleur krijgt kan je ze beter mijden. Die patatten kunnen gemeen uit de hoek komen!

Jan Paul zei

Ja, net als bij de tomaat is de plant giftig. Ook de vruchten (bessen) van de aardappelplant zijn puur vergif. Daar komt die angst ook vandaan.

In de Hortus in Leiden hadden ze aardappelplanten omdat ze er geneesmiddelen van maakten.

Bibi is er maandag weer, Ingrid.