vrijdag, november 24, 2006

Thanksgiving Day (het tweede eenmalige gastblogstukje van Ingrid)



STANK VOOR DANK
Arme kalkoenen… Maandenlang worden ze in stinkende turkey farms volgepropt, soms wel tot het formaat van een middelgrote hond. Speciaal om een grote borst te kweken, voor het witte vlees. Eenmaal dood, worden ze een laatste keer volgepropt, maar dan met vulling, voor in de oven.
Kalkoenen slapen graag in een boom. Het liefst een eikenboom. Maar deze fok-kalkoenen kunnen niet eens vliegen. Ze zijn topzwaar, vanwege die grote borst. Bovendien zit de borst de mannetjeskalkoenen ook nog eens in de weg bij het paren. Kalkoeneneieren worden daarom standaard kunstmatig bevrucht.
Tja, daar is geen lol aan. Niet lekker in een boom slapen en niet eens lekker een vrouwtjeskalkoen bespringen. Wat is het leven dan nog waard? Dan kun je maar beter dood zijn.
Toen de Amerikaanse luchtmacht bij testvluchten vlakbij een turkey farm de geluidsbarrière doorbrak, schrokken enkele kalkoenen zich letterlijk dood. Aan een hartaanval.
Mocht je als kalkoen nou niet in de buurt van een vliegveld wonen, dan kun je alsnog een zekere dood sterven met één van de nationale feestdagen.
Alleen al met Thanksgiving worden er in Amerika 45 miljoen kalkoenen gegeten. Met kerst nog eens 22 miljoen, en met Pasen 19 miljoen. De cijfers zijn verbijsterend. Een massaslachting.
Waarom is kalkoen zo’n nationaal symbool geworden voor Thanksgiving? Wat IS Thanksgiving eigenlijk?


De ‘oer-Thanksgiving’ was een oogstfeest in 1621. Engelse pelgrims vierden samen met de Wampanoag-stam de overvloedige oogst, waarmee ze de winter in Amerika konden overleven. Van de natives hadden de pelgrims geleerd gewassen te planten, te vissen en te jagen. Samen aten ze vis, wild, gevogelte, noten en vruchten.
Die natives hadden later natuurlijk spijt als veren op hun kop. Zonder hun hulp zouden de Engelsen verhongerd zijn (en hadden die hun land niet kunnen inpikken).
Pas in 1863 werd het een echte traditie, met een religieus tintje, toen Lincoln een vaste donderdag in november aanwees voor Thanksgiving. In de vorige eeuw werd het vooral een startsein voor het kerst-shoppen. Voor de natives is Thanksgiving nu een dag van nationale rouw.

Maar: waarom juist de kalkoen?
Amerikaans politicus en wetenschapper Benjamin Franklin was zo dol op de kalkoen, dat hij die liever in het nationale wapen zag dan een adelaar. Maar of kalkoen daardoor ook meer gegeten werd?
De Engelse koning Edward VII zorgde ervoor dat kalkoen bij het kerstdiner in de mode kwam. Maar het is wel uitzonderlijk dat een modeverschijnsel al meer dan een eeuw voortduurt.

We kunnen dus proberen deze heren de schuld te geven, maar de reden dat heden de kalkoen zo vaak op de feestdis verschijnt, is waarschijnlijk domweg ontstaan uit toeval. De gans was even op.
Stukje pompoentaart, dan maar?

6 opmerkingen:

ted zei

Leuk verhaal, Ingrid! Het roept ook weer andere vragen op, zoals: Komt de kalkoen/turkey uit Turkije/Turkey en zo ja, hoe kwam-ie dan in Amerika terecht (net zoals de tulpen bij ons?). Waarom is gans met zuurkool als Nederlandse kersttraditie bijna helemaal verdwenen? Waarom is kalkoen bij onze kerst nauwelijks ingeburgerd? Komt er sinds Flappie van Youp van 't Hek meer of juist minder konijn met kerst op tafel? Waarom blijft iedereen almaar dromen van een white christmass hoewel het bijna nooit sneeuwt in december? En van een geheel andere orde: waarom is de leeuw het Nederlandse symbool, terwijl hier nooit leeuwen hebben rondgelopen? - Zo maar wat vragen die bij me opkwamen tijdens het lezen van je stuk.

Ingrid zei

Dank je, Ted, ook voor je leuke commentaar van gisteren!
Dat hele verhaal over hoe de turkey aan zijn naam komt, kon ik in dit korte stuk niet behandelen. Dan was er een derde eenmalig gastblogstukje gekomen...
Maar je kunt het lezen op: http://www.islamistica.com/ospiti/giancarlo_casale/talking_turkey.html
en ik vond het erg verrassend! Het verklaart ook waarom de Fransen de kalkoen dinde noemen.

Ingrid zei

Er waren nog veel meer leuke dingen over de kalkoen die ik jullie had willen vertellen. Zoals dat het Amerikaanse broertje van onze blauwe Pino uit Sesame Street, de gele Big Bird, zonder de kalkoen in zijn blootje zou lopen. Hij moet zelf geen kalkoen voorstellen, maar zijn kostuum is gemaakt van ongeveer vier duizend witte kalkoenveren (die daarna geel zijn geverfd).

ted zei

Dank voor de tip. Ik heb het héle, ellenlange verhaal gelezen en geef een samenvatting: de Engelsen namen een smakelijk vogeltje mee uit Turkije naar Engeland en die noemden ze Turkey. Toen Amerika werd ontdekt troffen ze daar een grotere vogel aan die er wel op leek en noemden die ook turkey. That's it.

Ingrid zei

Een kortere versie van het geheel vind je op: http://www.sargasso.nl/archief/2004/11/23/waarom-heet-de-kalkoen-turkey/
Maar ik wilde meer weten, en ben toen het langere verhaal gaan lezen, dat ik eigenlijk leuker vind. Wat ik vooral grappig vond, is dat de kalkoen in elk land een andere 'landsnaam' kreeg. 'dinde'(uit India) in Frankrijk, 'peru' in Brazilië, 'ethiopische vogel' in het Arabisch, 'frans kipje' in het Grieks etc.
Blijkt uiteindelijk dat ze de kalkoen vonden lijken op een Turkse vogel die 'çulluk' heet. De hóútsnip!
Volgens mij kan een opticien daar nog goede zaken doen.

Ingrid zei

Nog heeeeel even over de kalkoen (speciaal voor Bibi):
Wist je dat ze in Engeland in de 18e eeuw de kalkoenen zelf in grote groepen naar de Londense markt lieten lopen? Kalkoenboeren trokken de vogelpoten daarom kleine laarsjes aan voor de lange reis.
Stel je voor: al die kalkoenen met kleine laarsjes aan!
Wie zou die maken?
En, nog belangrijker: zouden ze ook hun schoen (laarsje) mogen zetten met Sinterklaas?