woensdag, november 29, 2006

Het woord ´fiets´ (de uitslag)


Wat zat u er akelig dichtbij! Mijn complimenten. Het is te hopen dat het Woordenboek der Nederlandse Taal snel dit blog leest. Misschien dat we dan al in de eerstvolgende editie staan.

Dan nu even een aantal losse punten.

Al in 1890(!) was men vergeten waar het woord ´fiets´ vandaan kwam. Volgens Nicolaas Beets (jawel, Hildebrand himself) was het woord ´velocipèderen´ veel te ongemakkelijk en was een wijze raad van taalkundigen daarom na een lang debat uiteindelijk met het prachtige woord ´fiets´ gekomen. Helaas was Hildebrand naast letterkundige ook predikant. En dat maakt zijn verhaal ineens een stuk onbetrouwbaarder. Laten we wel zijn.

Een verbastering van het woord ´vélocipède´, daar zijn zowel de Koninklijke als de Virtuele Academie van Jongens en Wetenschap zwaar op tegen. Je moet je in wel heel rare bochten wringen om het ene woord in het andere te transformeren. Zo kan je net zo goed zeggen dat ´auto´ de afkorting is van ´paard en wagen.´

Een klanknabootsing is het ook niet. Sorry Lilli. Tegenwoordig mag een fiets inderdaad als fffffffffffffietssss klinken, in 1870 was dat wel even anders. Ze reden met houten banden op een stenen weg. Dus als het woord een klanknabootsing zou zijn geweest, dan hadden wij nu niet ´gefietst´ maar ´gekleddereklepperdebengbengd´.

Meneer Viets dan. Tja. Hij opende zijn winkel in 1875. Minstens vijf jaar nadat het woord ´fiets´ al was opgedoken.

Maar ´vietsen´, dát zou wel eens de ware oorsprong van het woord kunnen zijn. Vietsen is een Limburgs woord voor ´snellen´ of ´hardlopen´. Interessant, omdat de fietsen van toen nog voornamelijk loopfietsen waren. Ook zie je hier een duidelijk verband met het woord ´vite´, of liever nog, ´vitesse´. Als halve Arnhemmer heb ik dat laatste woord liever, maar het lijkt natuurlijk ook meer op ´fiets´. En ik hoor het zo voor me: ´Sjeng, Tieu, Twan, schiet op! We moeten vitessen, want anders komen we te laat voor de vastenavond!´.

Geen enkel antwoord is zeker, maar de Virtuele academie gaat voor deze laatste oplossing.

De Virtuele Academie had graag Richard willen verwelkomen als erelid, maar dat kan niet omdat hij dat al is. En eerst royeren en dan weer lid maken, dat slaat nergens op. Maar hij heeft ons de illustere Lieuwe Fiets geschonken en daar zijn wij hem zeer dankbaar voor. Gelukkig hebben wij toch een waardig nieuw erelid. Een erelid dat vanuit de metro van Terschelling naar Noordbroek een belangrijke bijdrage levert over de fiets. Een noorderling die op de hoogte is van een oud-Límburgs dialect. Dat heet nog eens out-of-the-box denken. En dat wordt gewaardeerd met een erelidmaatschap. Welkom Kees!

6 opmerkingen:

Bescheidenheid-Siert-Mij (ted) zei

Wel een beetje een omslachtige manier om te zeggen dat ik, ikke, moi, het gewenste antwoord het dichtst benaderde, hè, Jan Paul?

Jan Paul zei

Nou, iederéén was dichtbij. Bibi kwam al met ´vite´. Lilli wist 1870. Kees kwam met Vietsen. Richard kwam met Lieuwe. Als je het dichtst in de buurt kwam dan zou je dat het beste kunnen verwoorden met een citaat van collega-bescheidenerd Isaac Newton: ´If I have seen further it is by standing on ye shoulders of giants.´

bescheidenheid-siert-mij zei

Ik ben veel te bescheiden om zo'n grootheid na te praten!

Jan Paul zei

En dat siert je inderdaad!

Kees zei

Dankjewel, Jan Paul. Erelid.... Ik ben trots en gelukkig.

Lennart (Part of L & M) zei

...en het was weer een cool onderwerp as phat as u alleen maar kunt posten.
dankuwel.
we zijn samen met meneer kees trots en gggglukkig.
en nu naar uw eitjes...

groetjes, ook aan de dames b en s,
lennart